Zhtky

Heyranok, di muzîka gelêrî ya Kurdî de cureyek e ku dengê jinan di navendê de ye û bi tundiya hîsî ve tê der. Ev cure, hem ji aliyê folklorîk û hem ji aliyê muzîkolojîk ve balê dikşîne ji sîstema tonal a klasîk a rojavayî serbixwe, li ser bingeheke modal hatiye avakirin. (Pênaseyeke perwerdeyê a akademîk û pratîkê li ser muzîka kurdî ya ku em dibêjin; Payîzok, Heyranok, Berîte, Lawj û hwd. ve nehatiye kirin.) 1. Pênase û Fonksiyona Muzîkal a Heyranokê Şehab Xalîdî (2021), heyranokê wekî “stranên lîrîk ên kurt ên ku jinan hestên xwe yên hundirîn tînin ziman” pênase dike. Abdullah & Zagros (2022) û Mamand & Badan (2024), awayên performansê, profîlên îcrakar û avahiya melodîk a heyranokê lêkolîn kirine û varyasyonên melodîk û modal ên vê cureyê derxistine holê. Heyranok bi awayekî gelemperî di warê rîtmê de bi pîvana azad, di warê melodîk de jî bi rêzikên modal ên sînordar ve formeke taybet e. 2. Modalîte û Avahiya Navberan Lêkolînên cuda nîşan didin ku heyranok xwedî karaktereke ...

Kurte Payîzok di muzîka kurdî de nîşaneya têkilîya mirovan bi xwezayê re ye.  Payîzok ne “maqam”eke klasîk e, formeke modal a estetîk e ku hestên xemgînî, demborîbûn, çûyîn û vegera demsalî nîşan dide. Bi taybetî di kevneşopiya dengbêjiyê de, ya diyarker ne avahiya navberî ya rêzikê ye, awayê seyrê û vegotina hestyarî ye. Ev nivîs, vê formê ji aliyê modal, melodîk û hestyarî ve lêkolîn dike û têkiliya payîzokê bi xwezare îfade dike. 1. Destpêk Muzîk bo kurdan di destpêka her karî de întro ye, di navbera xweza, têkiliyên civakî, hezkirin, şer û mirovan de muzîk dibe girêdanek, li ser van hîs û tevgerên civakê de li gel gelek modalan payîzok jî heye ku ew modala kurdî ye Muzîka Kurdî bi cihêrengiya xwe ya modal, veguherînên mîkrotonal û dewlemendiya melodîk tê nasîn (Blum, 2002). Payîzok, wekî formeke modal di vê kevneşopiyê de atmosfereke payîzî ya xemgîn diafirîne ku ne tenê demsala payîzê, her wiha vegera hundirî ya mirovî û hêdî hêdî vemirîna wî jî temsîl dike. Ji aliyê muzîkoloj...

Kurte Ev nivîs hunermend û bestekar Kasim Taşdoğan, nasnameya wî ya muzîkê, estetîka deng û meylên wî yên tematîk lêkolîn dike. Di xebatê de muzîkalîte, hêza şîrovekirinê û çarçoveya çandî bi hev re hatine nirxandin; herwiha li ser xebata wî ya dawî “Xwebûn Li Te Tê” behsa bestekariya wî hatiye kirin.   1. Destpêk Muzîka kurdî di van salên dawî de qonaxeke girîng a veguherînê daye. Ev veguherîn ne tenê bi nûjeniyên formel, herwiha bi naverokên nasnameyî û sosyo-polîtîk jî têkildar e. Di vê çarçoveyê de Kasim Taşdoğan yek ji hunermendên nifşê nû ye ku di muzîka xwe de hem nasname, hem hest û hem jî estetîkê de xetek berxwedanê ava dike. Hunermendê ku li Mûşê ji dayik bûye û li Îzmîrê mezin bûye, salên xwe yên destpêkê bi performansên li kafe û sehneyên biçûk derbas kiriye, bi demê re ji repertûara tirkî ber bi repertûara kurdî ve çûye (Gazete Duvar, 2023). Muzîka wî ne tenê bijardeyeke estetîk e, di heman demê de beyaneke nasnameyê û îfadeya hestiyariya çandî ye.   2. Muzîkalît...

Muzîk, di her çand û civakê de, ji awazên herî sade bigire heta senfoniyên tevlihev, bûye parçeyek bingehîn a mirovahiyê. Di vê nivîsa blogê de, em ê teoriyekê li ser muzîkê pêşkêş bikin: Muzîk wekî makîneyeke demê– ne tenê vegotineke hestan, amûreke ku demê di nav xwe de digire, me dibe rabirdû, niha an jî paşerojê û carinan sînorên demê bi tevahî dişkîne. Teorî: Muzîk wekî Makîneyeke Demê Muzîk ne tenê deng e; ew rêwîtiyeke di nav demê de ye. Her awaz, her not an jî her ritm xwedî hêzeke yekta ye ku dikare guhdar vegerîne bîranînekê, wî bibe paşerojê an jî wî di nav xeyalên paşerojê de bihêle. Mînak, dema em straneke ku di zarokatiya me de bihîstiye guhdarî dikin, em ne tenê stranan dibihîzin lê em wê demê ji nû ve dijîn – bêhn, ronahî, hest. Ev yek nîşan dide ku muzîk ne tenê hunerek e lê di heman demê de portalek demê ye. Teoriya me dibêje ku muzîk demê ne tenê "vegerîne", lê di heman demê de wê "dixebitîne". Ritmeke bilez, wekî ya di muzîka techno de, dikare de...

Albûma Hinarê (2024) ya Rewşan Çelîker kevneşopiya muzîka kurdî bi teknîkên nûjen re têkel dike. Di postên X (25ê Cotmeha 2024) de, albûm wekî xebateke çandî tê binavkirin. Di hevpeyvîna bianet.org (2017) de, Çelîker diyar dike ku her ziman çîrokekê vedibêje û her çîrok rîtmekê heye ku nêzîkatiya wê ya muzîkî nîşan dide (https://bianet.org/haber/her-dilin-bir-oykusu-her-oykunun-bir-ritmi-var-192484).  Di hevpeyvîna Gazete Duvar (2022) de, ew muzîka kurdî wekî çavkaniyeke nehatî nûjenkirin diyar dike ku di Hinarê de tê pêşkeşkirin (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545).  Ev analîz şêwaza muzîkî ya Çelîker di Hinarê de li ser bingeha melodî, armonî, rîtm, şîrove û aranjmanê lêkolîn dike. Bi agahiyên peyda (notayên “Lalîxanê”: La-Sî-Do-Re-Mî; rîtma raggy ya “Tu bi xêr hatî”; notayên “Ev der Stenbol e”: (Do-Re-Re#-Fa-Sol-La#). Analîz bêyî behsa makamên kurdî, amûrên taybet, teza Çelîker, şêwazên jazz û blues an ...

Ridvan Îbrî bi dengê xwe yê bi hêz û muzîka xwe ya otantîk di nav muzîka kurdî da cihê xwe digire,  ji Sêrtê ye û 11-12 sal in li Stenbolê dijî. Di vê demê de, wî li ser hunera xwe xebitiye, ji ekola Ciwan Haco îlham girtiye û bi guhdarîya Hesen Zîrek û Kerapetê Xaço, têkiliyeke kûr bi muzîka kevneşopî ya kurdî re ava kiriye. Şêwaza wî ya melodîk, bi baweriya wî ya xurt re têkildar e; ew dibêje di rêya hunerê da wê serkeftinê bi dest bixe,(Youtube, Tenbûra Mîtrayê) ev yek di stranên wî yên herî dawî, “Beybûn” û “Qurbana Te” da xwe dîyar dike. Taybetmendiyeke balkêş a muzîka Ridvan, bikaranîna moda Aeolîyen ya Fa# (F dîyez) ye, ku stranên wî, di nav wan da “Beybûn” û “Qurbana Te”, li ser vê pîvanê têne rêzkirin û gotin.  Moda Aeolîyen ya Fa#, pîvaneke heptatonîk e ku ji notên Fa♯, Sol♯, La, Si, Do♯, Re û Mi pêk tê û wekî pîvana mînor a xwezayî ya Fa# tê nasîn. Ev mod, ku moda şeşemîn a pîvana A major e, bi formûla xwe ya navberan (N-T-N-N-N-T-N-N) hestekî kûr, xemgîn lê bi...