Ana içeriğe atla

Analîza Teknîkî ya Şêwaza Muzîkî ya Rewşan Çelîker di Albûma Hinarê (2024) de

Albûma Hinarê (2024) ya Rewşan Çelîker kevneşopiya muzîka kurdî bi teknîkên nûjen re têkel dike. Di postên X (25ê Cotmeha 2024) de, albûm wekî xebateke çandî tê binavkirin. Di hevpeyvîna bianet.org (2017) de, Çelîker diyar dike ku her ziman çîrokekê vedibêje û her çîrok rîtmekê heye ku nêzîkatiya wê ya muzîkî nîşan dide (https://bianet.org/haber/her-dilin-bir-oykusu-her-oykunun-bir-ritmi-var-192484). 

Di hevpeyvîna Gazete Duvar (2022) de, ew muzîka kurdî wekî çavkaniyeke nehatî nûjenkirin diyar dike ku di Hinarê de tê pêşkeşkirin (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545). 

Ev analîz şêwaza muzîkî ya Çelîker di Hinarê de li ser bingeha melodî, armonî, rîtm, şîrove û aranjmanê lêkolîn dike.

Bi agahiyên peyda (notayên “Lalîxanê”: La-Sî-Do-Re-Mî; rîtma raggy ya “Tu bi xêr hatî”; notayên “Ev der Stenbol e”: (Do-Re-Re#-Fa-Sol-La#). Analîz bêyî behsa makamên kurdî, amûrên taybet, teza Çelîker, şêwazên jazz û blues an rîtmên ji xeynî raggy ye. 


1. Melodî

Melodiyên di Hinarê de li ser bingeha notayên diyarkirî têne analîzkirin (Kerman, 1985).

- “Lalîxanê”: NotayênLa-Sî-Do-Re-Mî dibe ku beşek ji gameke pentatonîk bin (La minor pentatonîk: La-Do-Re-Mî#-Sol) ku hestekê otantîk diyar dike (Sadie, 2001). Ev nêzîkatiya kevneşopî ya Çelîker nîşan dide (https://bianet.org/haber/her-dilin-bir-oykusu-her-oykunun-bir-ritmi-var-192484).


- “Ev der Stenbol e”: Notayên Do-Re-Re#-Fa-Sol-La# nîvtonan (Re#, La#) dihewîne, hestekê nûjen diyar dike, bi temaya Stenbolê re têkildar e (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545).

- Têgehên Major û Minor: “Lalîxanê” di tonalîteya La minor de ye, ku hestekê kûr diyar dike. “Ev der Stenbol e” dibe ku di Do major de be lê nîvton hevsengiyeke di navbera major û minor de çêdikin (Kerman, 1985).

-Nirxandin: Melodî têkeliyeke kevneşopî û nûjen in. Modulasyon (guherîna tonalîteyê) dikare kûrahiyê zêde bike (Cook, 1990).


2. Armonî

- Texmîn: Armonî li ser akordên sade tê avakirin, ku nêzîkatiya nûjenkirina Çelîker piştgirî dike (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545).

- Analîz: Ji bo “Lalîxanê”, notên La-Sî-Do-Re-Mî# dibe ku bi akordên [La min7, Re min7, Sol7] werin piştgirîkirin. Ji bo “Ev der Stenbol e”, notên Do-Re-Re#-Fa-Sol-La# dibe ku bi [Do min7, Fa min7, Sol7] werin piştgirîkirin, ku nîvton kûrahiyê zêde dikin (Sadie, 2001). Progresyon: I-IV-V-I.

- Têgehên Major û Minor: Akordên minor hestekê kûr, major hestekê zindî diyar dikin (Kerman, 1985).

- Nirxandin: Armonî sade ne lê akordên nîvtonî dikarin dewlemendiyê zêde bikin.


3. Rîtm

- Texmîn: Rîtma raggy di “Tu bi xêr hatî” de tê bikaranîn, ku nêzîkatiya nûjen a Çelîker nîşan dide (Posta X, 2024).

- Analîz: Rîtma raggy, ku li ser bingeha lêdanên bi rêkûpêk e, hestekê zindî di “Tu bi xêr hatî” de çêdike. “Lalîxanê” û “Ev der Stenbol e” dibe ku rîtmen sade bin, lê agahî kêm in (Cook, 1990).

- Nirxandin: Rîtma raggy bi bandor e, lê guherînên rîtmîk dikarin cihêrengiyê zêde bikin.


4. Şîrove

-Texmîn: Şîrovekirina Çelîker li ser bingeha notayên diyarkirî ye (https://bianet.org/haber/her-dilin-bir-oykusu-her-oykunun-bir-ritmi-var-192484).


-Analîz: Di “Lalîxanê” de, notên La-Sî-Do-Re-Mî bi teknîkên otantîk, di “Ev der Stenbol e” de notên Do-Re-Re#-Fa-Sol-La# bi nîvtonan têne şîrovekirin (Sadie, 2001).

- Nirxandin: Şîrove bi bandor e, lê teknîkên zêde dikarin kûrahiyê zêde bikin.


5. Aranjman

- Texmîn: Aranjman kevneşopî û nûjenî têkel dikin (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545).

- Analîz: Aranjman notên pentatonîk ên “Lalîxanê” û nîvtonên “Ev der Stenbol e” bi rîtma raggy ya “Tu bi xêr hatî” re li hev dikin (Sadie, 2001).

-Nirxandin: Aranjman bi bandor in, lê hêmanên nû dikarin orîjînalîteyê zêde bikin.


Encam

Albûma Hinarê kevneşopiya muzîka kurdî bi teknîkên nûjen re têkel kiriye.

Çelîker; melodî, armonî, rîtma raggy, şîrove û aranjmanên ku otantîkbûn û nûjeniyê dide der û muzîka kurdî wekî çavkaniyeke nehatî nûjenkirin bi awayekî bi bandor derdixe holê (https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545).

Çavkanî:

1. Bianet.org (2017): https://bianet.org/haber/her-dilin-bir-oykusu-her-oykunun-bir-ritmi-var-192484

2. Gazete Duvar (2022): https://www.gazeteduvar.com.tr/amp/rewsan-kurt-muzigi-islenmemis-bir-cevher-olarak-orada-dur-haber-1554545

3. Postên X (25ê Cotmeha 2024)

4. Kerman, Joseph (1985): Musicology

5. Cook, Nicholas (1990): *Music, Imagination, and Culture

6. Sadie, Stanley (ed.) (2001): *The New Grove Dictionary of Music and Musicians

Ev têgeh û nivîs li ser çavkanî li ser gotin û kelamên rajnameyên dîjîtal ên bo Rewşan çelîker hatine nivîsîn kom bûne loma rasterast di derbarê muzîka kurdî da zanyarîyan nade!

Zûhat(30.05.2025)

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Di Muzîka Kurdî de Payîzok: Analîzeke Yekbûyî ya Modal û Seyirê

Kurte Payîzok di muzîka kurdî de nîşaneya têkilîya mirovan bi xwezayê re ye.  Payîzok ne “maqam”eke klasîk e, formeke modal a estetîk e ku hestên xemgînî, demborîbûn, çûyîn û vegera demsalî nîşan dide. Bi taybetî di kevneşopiya dengbêjiyê de, ya diyarker ne avahiya navberî ya rêzikê ye, awayê seyrê û vegotina hestyarî ye. Ev nivîs, vê formê ji aliyê modal, melodîk û hestyarî ve lêkolîn dike û têkiliya payîzokê bi xwezare îfade dike. 1. Destpêk Muzîk bo kurdan di destpêka her karî de întro ye, di navbera xweza, têkiliyên civakî, hezkirin, şer û mirovan de muzîk dibe girêdanek, li ser van hîs û tevgerên civakê de li gel gelek modalan payîzok jî heye ku ew modala kurdî ye Muzîka Kurdî bi cihêrengiya xwe ya modal, veguherînên mîkrotonal û dewlemendiya melodîk tê nasîn (Blum, 2002). Payîzok, wekî formeke modal di vê kevneşopiyê de atmosfereke payîzî ya xemgîn diafirîne ku ne tenê demsala payîzê, her wiha vegera hundirî ya mirovî û hêdî hêdî vemirîna wî jî temsîl dike. Ji aliyê muzîkoloj...
Yorum Gönder
Devamı

Şîrove û tonalîteya Mihemed Arîf Cizrawî ya li ser strana Xezalê

​ Em ê li gorî şîroveya hunermend M. Arîf cizrawî analîza tonalîteya strana xezalê bikin lê ewil em bala xwe bidinê Mihemed Arîf Cizrawî kî ye: Mihemed Arîf Cizrawî (an jî Mihemed Arif Cizîrî) dengbêjekî navdar û hunermendê kurd ê kevneşopî ye. Ew yek ji dengbêjên herî girîng ên sedsala 20-an ên Kurdistanê ye. ku.wikipedia.org  •    Jidayikbûn: Sala 1912’an li Cizîra Botan  •    Mirin: 17’ê Kanûna Pêşîn 1986’an (74 salî) li Duhokê. ku.wikipedia.org  Ew di dema Împeratoriya Osmanî, Şerê Cîhanê yê Yekemîn û demên dijwar ên Kurdistanê de mezin bûye. Dayika wî jî dengbêjeke navdar bû (Edila) û wî ji zarokatiyê ve guhdariya stran û dengbêjan dikir. Di jiyana xwe de gelek zehmetî kişandiye (girtîgeh, koçberî, hwd.), ev yek bandor li hunera wî kiriye. Wî gelek salan li Duhokê jiya û li wir stran gotine. ku.wikipedia.org  Em werin ser mijarê; dema em guh didin strana Xezalê bi taybetî jî ji dengê M. Arîf cizrawî bêtir bala me stîla hunermendî dikişîne bi ...
Yorum Gönder
Devamı

Heyranok: Di Muzîka Kurdî de Modalîte û Estetîka Gotinê

Heyranok, di muzîka gelêrî ya Kurdî de cureyek e ku dengê jinan di navendê de ye û bi tundiya hîsî ve tê der. Ev cure, hem ji aliyê folklorîk û hem ji aliyê muzîkolojîk ve balê dikşîne ji sîstema tonal a klasîk a rojavayî serbixwe, li ser bingeheke modal hatiye avakirin. (Pênaseyeke perwerdeyê a akademîk û pratîkê li ser muzîka kurdî ya ku em dibêjin; Payîzok, Heyranok, Berîte, Lawj û hwd. ve nehatiye kirin.) 1. Pênase û Fonksiyona Muzîkal a Heyranokê Şehab Xalîdî (2021), heyranokê wekî “stranên lîrîk ên kurt ên ku jinan hestên xwe yên hundirîn tînin ziman” pênase dike. Abdullah & Zagros (2022) û Mamand & Badan (2024), awayên performansê, profîlên îcrakar û avahiya melodîk a heyranokê lêkolîn kirine û varyasyonên melodîk û modal ên vê cureyê derxistine holê. Heyranok bi awayekî gelemperî di warê rîtmê de bi pîvana azad, di warê melodîk de jî bi rêzikên modal ên sînordar ve formeke taybet e. 2. Modalîte û Avahiya Navberan Lêkolînên cuda nîşan didin ku heyranok xwedî karaktereke ...
Yorum Gönder
Devamı